Groblje u Gornjoj Šatornji, u opštini Topola nalazi se u delu sela pod nazivom Selište, na uzvišenju koje meštani nazivaju „Kod bora”, gde je nekada bilo staro naselje. Smešteno je na oko kilometar i po od uspona na zapad, uz glavni seoski put. Zauzima površinu od preko 61-nog ara i još uvek je zadržalo svoju prvobitnu namenu, što je redak slučaj.

Do njega se teško stiže, pošto je gotovo sa svih strana okružen šibljem i nepristupačnim terenom. Upravo zahvaljujući takvoj prirodnoj barijeri, spomenici iz 18. i 19. veka sačuvani su do danas. Ovo groblje uskoro bi moglo da postane nepokretno kulturno dobro, a inicijativu je pokrenuo Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kragujevcu.

- Stari deo groblja u Gornjoj Šatronji danas je prilično zapušten i obrastao u korov, o ovom lokalitetu se ne vodi računa, pa je neophodno što pre utvrditi čitavo groblje za nepokretno kulturno dobro – spomenik kulture, a potom i sprovesti sve neophodne konzervatorske-restauratorske radove, kako bi se stari deo groblja sačuvao u svom autentičnom obliku, objašnjava Nenad Karamijalković, etnolog-konzervator u kragujevačkom Zavodu za zaštitu spomenika kultura.

Prema njegovim rečima, groblje se, kao jedinstven ambijent, može podeliti na dve celine.

Stari deo, na kome se gotovo isključivo nalaze nadgrobni spomenici iz 19. veka, uz po neki s kraja 18. i sa početka 20. veka. Ovu celinu čine preko 200 starih nadgrobnika. Drugu celini čini novo groblje.

- Karakteristično za ove dve celine (stari i novi deo groblja) je prirodna granica koja ih razdvaja, a koja je vidljiva u vidu bujnog rastinja nastalog, pre svega, usled protoka vremena i manjka interesovanja potonjih generacija, kaže Karamijalković.

Nadgrobni spomenici na starom delu groblja po svom obliku, odnosno tipu, mogu se sistematizovati na tri osnovne grupe: stele, krstove i obeliske... Osim ovih nalaze se i brojni mali nadgrobnici amorfne forme, bez teksta i ukrasnih motiva.

- Kako su ovi spomenici i najdublje utonuli u zemlju pretpostavka je i da su najstariji na groblju, i da prema starini naselja pripadaju najverovatnije poslednjim decenijama 18. veka, kaže naš sagovornik.

Nadgrobnici su uglavnom uklesani od lokalnog rudničkog pločastog kamena i peščara, ali ima i primeraka od mermera i granita, mahom sa Venčaca. Većina spomenika, svih tipova, ukrašena je geometrijskim, biljnim i antropomorfnim detaljima (zoomorfni izostaju), kultnim i verskim simbolima, kao i predmetima iz svakodnevnice.

Zajedno sa ispisanim epitafima, čine stari deo groblja u Gornjoj Šatornji značajnim za rekonstrukciju društvenih i istorijskih prilika na tom području, ali i za tumačenje kulturnih, umetničkih i simboličkih sadržaja.

- Stari deo groblja u Gornjoj Šatornji predstavja veoma vredan ambijentalni prostor sa objektima gradnje narodnih majstora. Ovaj objekat kulturrnog nasleđa ima prepoznatljiv istorijski, društveni i duhovni značaj, odnosno predstavlja izuzetan primerak narodne sepulkralne umetnosti, dodaje Karamijalković.

Zanimljivo je da su na teritoriji koju pokriva ovaj Zavod, Šumadijski i Pomoravski okrug, samo tri groblja do sada utvrđena za nepokretna kulturna dobra: Staro groblje u selu Vinča, Staro groblje u selu Borač i Staro vojničko groblje u Šumaricama, dok je tek oko 40 grobalja u celoj Srbiji registrovano kao kulturno dobro.